Het verschil tussen ZTNA en VPN zit in de manier waarop toegang tot netwerken en applicaties wordt verleend. Een VPN geeft gebruikers na verificatie breed toegang tot het netwerk, terwijl ZTNA (Zero Trust Network Access) toegang per applicatie beheert op basis van identiteit, apparaatstatus en context. ZTNA is daarmee een modernere en veiligere benadering van remote access, vooral voor organisaties die werken met gevoelige data of hybride werkomgevingen. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over het verschil tussen ZTNA en VPN.
Hoe werkt ZTNA anders dan een traditionele VPN?
ZTNA en VPN verlenen beide toegang op afstand tot bedrijfssystemen, maar ze doen dit op een fundamenteel verschillende manier. Een VPN bouwt een versleutelde tunnel naar het volledige netwerk, waarna een gebruiker in principe bij alle resources kan die op dat netwerk staan. ZTNA geeft daarentegen alleen toegang tot de specifieke applicatie of dienst waarvoor de gebruiker toestemming heeft, en niets meer.
Bij een traditionele VPN wordt een gebruiker eenmalig geverifieerd bij het inloggen. Daarna beweegt diegene zich relatief vrij door het netwerk. ZTNA werkt volgens het principe van Zero Trust: vertrouw niemand standaard, controleer altijd. Elke toegangspoging wordt getoetst aan identiteit, locatie, apparaatstatus en gedrag. Dit maakt ZTNA veel granulairder en beter beheersbaar.
Een belangrijk technisch verschil is ook dat VPN-verbindingen het netwerkverkeer terugrouteren via een centrale server, wat latency kan veroorzaken. ZTNA-oplossingen zijn vaak cloudgebaseerd en verbinden gebruikers directer met de applicatie, wat de prestaties ten goede komt.
Wat zijn de beveiligingsrisico’s van een VPN?
Een VPN brengt aanzienlijke beveiligingsrisico’s met zich mee, met name doordat het brede netwerktoegang verleent na één verificatiemoment. Als een aanvaller inloggegevens bemachtigt, heeft die toegang tot een groot deel van het netwerk. Dit maakt VPN kwetsbaar voor laterale beweging, waarbij een indringer zich horizontaal door het netwerk verplaatst naar gevoeligere systemen.
Andere veelvoorkomende risico’s van VPN zijn:
- Verouderde software: VPN-clients en -servers vereisen regelmatige updates. Organisaties die dit niet bijhouden, lopen risico op bekende kwetsbaarheden.
- Overprivilegiëring: Gebruikers krijgen vaak meer toegang dan ze nodig hebben, wat het aanvalsoppervlak vergroot.
- Geen apparaatcontrole: Een VPN controleert doorgaans niet of een apparaat voldoet aan beveiligingseisen, zoals actuele virusscanners of schijfversleuteling.
- Moeilijk te segmenteren: Netwerksegmentatie is bij VPN complex te implementeren, waardoor brede toegang de norm wordt in plaats van de uitzondering.
Voor organisaties die werken met netwerkbeveiliging als prioriteit, zijn deze risico’s steeds minder acceptabel in een wereld van hybride werken en toenemende cyberdreigingen.
Wanneer is ZTNA de betere keuze dan VPN?
ZTNA is de betere keuze dan VPN wanneer een organisatie werkt met gevoelige data, medewerkers op afstand werken, of applicaties in de cloud heeft draaien. In die situaties schiet de brede, netwerkgebaseerde toegang van een VPN tekort op het gebied van beveiliging en beheersbaarheid.
Concrete situaties waarin ZTNA de voorkeur verdient:
- Organisaties met veel thuiswerkers of medewerkers die onderweg werken
- Bedrijven die werken met externe leveranciers of partners die beperkte toegang nodig hebben
- Omgevingen met strenge compliance-eisen, zoals de zorgsector, overheid of financiële instellingen
- Organisaties die steeds meer applicaties naar de cloud verplaatsen
- Bedrijven die hun aanvalsoppervlak actief willen verkleinen
Een VPN kan nog steeds zinvol zijn in eenvoudige, kleinschalige omgevingen met weinig gebruikers en een stabiel, goed beheerd on-premisenetwerk. Maar voor de meeste middelgrote en grote organisaties biedt ZTNA structureel meer controle en veiligheid.
Kan ZTNA een bestaande VPN volledig vervangen?
Ja, ZTNA kan een VPN volledig vervangen voor de meeste use cases rondom remote access en applicatietoegang. In de praktijk kiezen organisaties vaak voor een gefaseerde aanpak, waarbij ZTNA stap voor stap de VPN-functionaliteit overneemt. Een volledige vervanging is technisch haalbaar, maar vraagt om zorgvuldige planning.
Er zijn wel situaties waarbij een VPN (tijdelijk) naast ZTNA blijft bestaan. Denk aan legacy-systemen die niet eenvoudig achter een ZTNA-laag te plaatsen zijn, of specifieke netwerktoegang op laag niveau die ZTNA niet altijd afdekt, zoals toegang tot printers of netwerkapparaten op de werkvloer.
De trend in 2026 is duidelijk: steeds meer organisaties stappen over op een Zero Trust-model en bouwen hun toegangsbeleid volledig rond ZTNA op. VPN wordt daarbij gezien als een overgangsoplossing, niet als eindbestemming. Voor organisaties die hun IT-diensten willen moderniseren, is de overstap naar ZTNA een logische stap vooruit.
Wat heeft een organisatie nodig om ZTNA te implementeren?
Om ZTNA succesvol te implementeren, heeft een organisatie een combinatie van technologie, beleid en inzicht nodig. Het startpunt is een helder overzicht van wie toegang nodig heeft tot welke applicaties, vanuit welke apparaten en locaties. Zonder dat inzicht is een effectief Zero Trust-beleid niet te bouwen.
De voornaamste bouwstenen voor een ZTNA-implementatie zijn:
- Identity and Access Management (IAM): Een robuuste identiteitslaag met multifactorauthenticatie is de basis van elk Zero Trust-model.
- Apparaatbeheer (MDM/EDR): ZTNA-oplossingen controleren de status van apparaten. Zonder apparaatbeheer is die controle niet mogelijk.
- Applicatie-inventarisatie: Weet welke applicaties er zijn, waar ze staan en wie er toegang toe nodig heeft.
- Een ZTNA-platform of -dienst: Er zijn diverse aanbieders op de markt die ZTNA als cloudgebaseerde dienst leveren, vaak onderdeel van een bredere Secure Access Service Edge (SASE)-architectuur.
- Beleid en governance: Technologie alleen is niet genoeg. Duidelijke toegangsregels, reviewcycli en verantwoordelijkheden zijn essentieel.
De implementatie hoeft niet in één keer te gebeuren. Een gefaseerde aanpak, waarbij je begint met de meest kritieke applicaties en gebruikersgroepen, verlaagt de drempel en maakt de overgang beheersbaar.
Hoe HET IT helpt bij de overstap van VPN naar ZTNA
De overstap van VPN naar ZTNA is voor veel organisaties een ingrijpende stap die de nodige kennis en voorbereiding vraagt. Wij begrijpen dat en helpen organisaties hier concreet bij. Als Full Service IT-dienstverlener met meer dan 25 jaar ervaring bieden wij een complete aanpak, van advies tot implementatie en beheer.
Wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen:
- Een onafhankelijke analyse van je huidige netwerktoegang en beveiligingsrisico’s
- Advies over de juiste ZTNA-oplossing, passend bij jouw omgeving en sector
- Implementatie en configuratie van ZTNA in combinatie met IAM en apparaatbeheer
- Begeleiding bij de uitfasering van bestaande VPN-infrastructuur
- 24/7 support en monitoring na livegang
Of je nu een gemeente bent, een financiële instelling of een organisatie in de zakelijke dienstverlening: wij denken graag met je mee over een veilige en toekomstbestendige aanpak van netwerk en security. Neem contact met ons op en ontdek hoe wij jouw organisatie kunnen ondersteunen bij de stap naar Zero Trust.
Veelgestelde vragen
Hoe lang duurt een typische migratie van VPN naar ZTNA?
De duur van een migratie hangt sterk af van de omvang en complexiteit van de organisatie. Voor een middelgrote organisatie rekenen we doorgaans op een gefaseerd traject van drie tot zes maanden, waarbij je begint met de meest kritieke applicaties en gebruikersgroepen. Een kleinere omgeving kan sneller worden omgezet, terwijl grote organisaties met veel legacy-systemen meer tijd nodig kunnen hebben. Een goede voorbereiding — inclusief applicatie-inventarisatie en identiteitsbeleid — verkort de doorlooptijd aanzienlijk.
Wat zijn de meest gemaakte fouten bij het implementeren van ZTNA?
Een veelgemaakte fout is het overslaan van de inventarisatiefase: zonder een helder beeld van welke gebruikers toegang nodig hebben tot welke applicaties, is het onmogelijk om een effectief Zero Trust-beleid op te bouwen. Andere veelvoorkomende fouten zijn het niet integreren van apparaatbeheer (MDM/EDR), waardoor de apparaatcontrole — een kernonderdeel van ZTNA — niet werkt, en het te snel uitfaseren van de VPN zonder voldoende testen. Neem de tijd voor een gefaseerde aanpak en test elke stap grondig voordat je verdergaat.
Is ZTNA ook geschikt voor kleine bedrijven, of is het alleen relevant voor grote organisaties?
ZTNA is zeker niet exclusief voor grote organisaties. Ook kleine en middelgrote bedrijven die werken met gevoelige klantdata, externe medewerkers of cloudapplicaties profiteren van de extra beveiligingslaag die ZTNA biedt. Veel ZTNA-oplossingen worden aangeboden als schaalbare clouddienst, waardoor de instapdrempel ook voor kleinere bedrijven laag is. De vraag is niet zozeer hoe groot je organisatie is, maar hoe gevoelig de data is waarmee je werkt en hoe groot de risico’s zijn bij een eventueel datalek.
Wat gebeurt er als een medewerker probeert in te loggen vanaf een niet-goedgekeurd apparaat?
Bij ZTNA wordt de apparaatstatus actief gecontroleerd bij elke toegangspoging. Als een medewerker probeert in te loggen vanaf een apparaat dat niet voldoet aan de gestelde beveiligingseisen — bijvoorbeeld omdat het geen actuele virusscanner heeft, niet versleuteld is of niet is ingeschreven in het apparaatbeheerplatform — wordt de toegang geweigerd of beperkt. De medewerker ontvangt doorgaans een melding met uitleg over waarom toegang is geweigerd en wat er nodig is om wel toegang te krijgen. Dit is een fundamenteel verschil met een traditionele VPN, waarbij apparaatcontrole grotendeels ontbreekt.
Heeft ZTNA invloed op de werkervaring van medewerkers, bijvoorbeeld op snelheid of gebruiksgemak?
In de meeste gevallen verbetert ZTNA de werkervaring juist, omdat gebruikers direct worden verbonden met de specifieke applicatie zonder dat al het verkeer via een centrale VPN-server hoeft te worden omgeleid. Dit reduceert latency en zorgt voor snellere verbindingen, met name bij cloudapplicaties. Het inlogproces kan aanvankelijk iets meer stappen vereisen vanwege multifactorauthenticatie, maar moderne ZTNA-oplossingen zijn ontworpen om dit zo naadloos mogelijk te maken voor de eindgebruiker.
Hoe verhoudt ZTNA zich tot SASE, en moet je beide implementeren?
ZTNA en SASE zijn nauw verwant maar niet hetzelfde. SASE (Secure Access Service Edge) is een bredere architectuur die meerdere beveiligings- en netwerkfuncties combineert in één cloudplatform, waaronder ZTNA, maar ook SD-WAN, CASB en Secure Web Gateway. ZTNA is dus een onderdeel van SASE, maar kan ook als losstaande oplossing worden ingezet. Of je ook de bredere SASE-architectuur nodig hebt, hangt af van de complexiteit van je netwerkomgeving en de mate waarin je netwerkbeheer en beveiliging wilt consolideren.
Hoe weet ik of mijn huidige IT-omgeving klaar is voor ZTNA?
Een goede startpunt is een nulmeting van je huidige toegangsbeleid, identiteitsbeheer en apparaatbeheer. Stel jezelf de volgende vragen: hebben we een werkende IAM-oplossing met MFA? Weten we welke applicaties we hebben en wie er toegang toe nodig heeft? Hebben we zicht op de apparaten die verbinding maken met ons netwerk? Als het antwoord op één of meer van deze vragen ‘nee’ is, is het verstandig om eerst die bouwstenen op orde te brengen voordat je begint met de ZTNA-implementatie. Een onafhankelijke IT-partner kan helpen bij het uitvoeren van zo’n readiness-analyse.