Kies voor ZTNA in plaats van VPN wanneer je organisatie werkt met cloudapplicaties, hybride werkplekken of wanneer je granulaire toegangscontrole per gebruiker en per applicatie nodig hebt. VPN geeft gebruikers na inloggen brede netwerktoegang, terwijl ZTNA elk verzoek afzonderlijk verifieert op basis van identiteit, apparaatstatus en context. In dit artikel beantwoorden we de meest gestelde vragen over ZTNA versus VPN, zodat je een weloverwogen keuze kunt maken voor jouw IT-omgeving.
Wat zijn de belangrijkste verschillen tussen ZTNA en VPN?
Het fundamentele verschil tussen ZTNA en VPN zit in het vertrouwensmodel. Een VPN verleent na succesvolle authenticatie toegang tot het gehele netwerk, alsof de gebruiker fysiek op kantoor zit. ZTNA, oftewel Zero Trust Network Access, verleent alleen toegang tot de specifieke applicatie of dienst waarvoor de gebruiker geautoriseerd is, niet tot het bredere netwerk.
Bij een traditionele VPN-verbinding wordt een beveiligde tunnel opgezet tussen het apparaat van de gebruiker en het bedrijfsnetwerk. Zodra die tunnel actief is, heeft de gebruiker in veel gevallen toegang tot een breed scala aan interne systemen. ZTNA werkt anders: elke toegangsaanvraag wordt apart beoordeeld op basis van wie de gebruiker is, welk apparaat wordt gebruikt, vanuit welke locatie de verbinding plaatsvindt en welke applicatie wordt aangevraagd.
- VPN: Netwerktoegang na eenmalige authenticatie, breed en weinig granulaire controle
- ZTNA: Applicatietoegang per verzoek, gebaseerd op identiteit, apparaat en context
- VPN: Verkeer loopt via een centraal punt, wat latentie kan veroorzaken
- ZTNA: Directe verbinding met de applicatie, ook cloudapplicaties, zonder omweg
- VPN: Moeilijker te beheren bij grote aantallen externe gebruikers
- ZTNA: Schaalt eenvoudiger mee met groeiende teams en hybride werkplekken
Wanneer schiet een VPN tekort in moderne IT-omgevingen?
Een VPN schiet tekort zodra een organisatie sterk leunt op cloudapplicaties, veel externe medewerkers heeft of wanneer beveiliging op netwerkniveau niet langer voldoende is. Het klassieke VPN-model is ontworpen voor een wereld waarin alle applicaties en data zich in het eigen datacenter bevonden. Die wereld bestaat voor de meeste organisaties in 2026 niet meer.
Concrete situaties waarin VPN problemen oplevert:
- Cloudmigratie: Wanneer applicaties als Microsoft 365, Salesforce of andere SaaS-diensten centraal staan, leidt VPN-verkeer onnodig door het bedrijfsnetwerk, wat de performance verslechtert.
- Lateral movement: Als een aanvaller via een gecompromitteerd account of apparaat inlogt op de VPN, heeft diegene toegang tot grote delen van het netwerk. Dit vergroot de schade bij een beveiligingsincident aanzienlijk.
- Schaalbaarheid: Bij honderden of duizenden gelijktijdige VPN-verbindingen worden VPN-concentrators een bottleneck, zowel qua capaciteit als beheer.
- Apparaatbeheer: VPN biedt weinig zicht op de gezondheid van het apparaat dat verbinding maakt. Een verouderd of geïnfecteerd apparaat kan zonder aanvullende maatregelen gewoon inloggen.
Voor organisaties die werken met gevoelige data, zoals gemeenten, zorginstellingen of financiële instellingen, zijn deze beperkingen geen theoretisch risico maar een praktische kwetsbaarheid. Goede netwerkbeveiliging vereist in zulke omgevingen meer dan een traditionele VPN-tunnel.
In welke situaties is ZTNA de betere keuze?
ZTNA is de betere keuze wanneer je organisatie hybride werkt, afhankelijk is van cloudapplicaties, werkt met gevoelige data of wanneer je het aanvalsoppervlak structureel wilt verkleinen. Zero Trust Network Access sluit beter aan bij moderne werkwijzen waarbij medewerkers overal en op diverse apparaten werken.
ZTNA is met name geschikt in de volgende situaties:
- Hybride en remote werken op schaal: Medewerkers die afwisselend thuis, op kantoor of onderweg werken, profiteren van consistente en veilige toegang zonder afhankelijk te zijn van een centrale VPN-server.
- Toegang voor derden en partners: Leveranciers of externe consultants kunnen beperkte toegang krijgen tot specifieke applicaties, zonder dat zij toegang hebben tot het bredere netwerk.
- Strenge compliance-eisen: Organisaties die moeten voldoen aan regelgeving rondom gegevensbescherming kunnen met ZTNA aantonen dat toegang altijd contextafhankelijk en gelogd is.
- Cloudgerichte omgevingen: Als de meeste applicaties in de cloud draaien, biedt ZTNA directe en efficiënte toegang zonder onnodige omwegen via het eigen netwerk.
- Na een beveiligingsincident: Organisaties die hun beveiliging willen versterken na een incident kiezen steeds vaker voor een Zero Trust-architectuur als structurele oplossing.
Wanneer blijft VPN nog steeds een geschikte oplossing?
VPN blijft een geschikte oplossing wanneer je organisatie voornamelijk werkt met on-premisesystemen, een beperkt aantal externe gebruikers heeft en wanneer de IT-omgeving relatief eenvoudig en stabiel is. Voor kleinere organisaties met weinig remote access-behoeften kan VPN nog steeds een kosteneffectieve en praktische keuze zijn.
Specifieke situaties waarin VPN zijn waarde behoudt:
- Organisaties met een traditionele on-premisesinfrastructuur zonder cloudapplicaties
- Omgevingen waar brede netwerktoegang functioneel noodzakelijk is, bijvoorbeeld voor systeembeheerders die meerdere systemen tegelijk moeten bereiken
- Kleine teams met een beperkt aantal externe verbindingen die geen uitgebreid beheerplatform nodig hebben
- Tijdelijke of projectmatige situaties waarbij het opzetten van een volledige ZTNA-oplossing niet proportioneel is
Het is ook mogelijk om VPN en ZTNA naast elkaar te gebruiken tijdens een transitieperiode. Zo kun je stapsgewijs overstappen zonder de operationele continuïteit in gevaar te brengen.
Hoe verloopt de overstap van VPN naar ZTNA in de praktijk?
De overstap van VPN naar ZTNA verloopt het meest succesvol in fasen: begin met het inventariseren van applicaties en gebruikersgroepen, voer ZTNA in voor een afgebakende groep en breid dit stapsgewijs uit. Een big bang-migratie is zelden nodig en vergroot het risico op verstoringen.
Een praktische aanpak ziet er als volgt uit:
- Inventarisatie: Breng in kaart welke applicaties extern toegankelijk moeten zijn, wie toegang nodig heeft en via welke apparaten.
- Identiteitsbeheer op orde: ZTNA staat of valt met een betrouwbaar identiteitsplatform. Zorg dat multifactorauthenticatie en een centrale identiteitsdirectory goed ingericht zijn voordat je begint.
- Pilotgroep: Start met een beperkte groep gebruikers en een selectie van applicaties. Evalueer de gebruikerservaring en de technische werking voordat je opschaalt.
- Parallelle werking: Laat VPN en ZTNA tijdelijk naast elkaar draaien zodat gebruikers soepel kunnen overstappen zonder productiviteitsverlies.
- Uitrol en monitoring: Breid de ZTNA-omgeving stapsgewijs uit, monitor toegangspatronen actief en stel beleid bij waar nodig.
Wat zijn de kosten en complexiteit van ZTNA ten opzichte van VPN?
ZTNA vraagt doorgaans een hogere initiële investering dan VPN, maar levert op de middellange termijn voordelen op in beheerefficiëntie, schaalbaarheid en beveiliging. VPN-oplossingen zijn goedkoper om te implementeren, maar de totale eigendomskosten nemen toe naarmate de omgeving groeit en de beveiligingseisen stijgen.
Kostenoverwegingen bij de vergelijking:
- VPN: Lage startkosten, maar hogere beheerlasten bij groei, licentiekosten voor VPN-concentrators en aanvullende beveiligingsmaatregelen
- ZTNA: Hogere initiële kosten voor platform en implementatie, maar lagere operationele kosten op schaal door centrale beleidscontrole en minder handmatig beheer
- Complexiteit: ZTNA vereist een goede identiteitsinfrastructuur en een doordacht toegangsbeleid. Dit vraagt meer voorbereiding, maar resulteert ook in een overzichtelijkere en beter beheersbare omgeving
- Risicoreductie: De kosten van een beveiligingsincident als gevolg van te brede netwerktoegang zijn moeilijk te kwantificeren, maar vormen een reëel argument voor de businesscase van ZTNA
Voor middelgrote organisaties en (semi)overheden is de afweging niet alleen financieel. De vraag is ook hoeveel risico acceptabel is en in hoeverre de huidige oplossing aansluit bij de verwachte groei en de eisen vanuit wet- en regelgeving.
Hoe HET IT helpt bij de keuze tussen ZTNA en VPN
De keuze tussen ZTNA en VPN is niet voor elke organisatie gelijk. Wij helpen organisaties in de Benelux om die keuze te maken op basis van hun specifieke situatie, infrastructuur en toekomstplannen. Als onafhankelijke Full Service IT-dienstverlener kijken wij verder dan de technologie alleen en denken wij mee over de impact op processen, gebruikers en beveiliging.
Wat wij voor jouw organisatie kunnen betekenen:
- Analyse van de huidige remote access-omgeving en identificatie van kwetsbaarheden
- Onafhankelijk advies over de meest passende oplossing, zonder voorkeur voor een specifiek merk of platform
- Begeleiding bij de implementatie van ZTNA, inclusief integratie met bestaande identiteits- en beveiligingsoplossingen
- Ondersteuning bij een gefaseerde migratie van VPN naar Zero Trust, zodat continuïteit gewaarborgd blijft
- 24/7 monitoring en beheer van je netwerk- en beveiligingsomgeving na implementatie
Wil je weten welke aanpak het beste past bij jouw organisatie? Neem contact met ons op en wij denken graag vrijblijvend met je mee over de volgende stap richting een veiligere en toekomstbestendige IT-omgeving.
Veelgestelde vragen
Kan ZTNA ook worden toegepast als we nog veel legacy-systemen en on-premises applicaties hebben?
Ja, ZTNA kan ook worden ingezet in omgevingen met legacy-systemen, maar dit vereist extra voorbereiding. Veel moderne ZTNA-platforms ondersteunen connectoren of agents die als tussenschakel fungeren voor on-premises applicaties die niet cloudinatief zijn. Een gefaseerde aanpak waarbij je begint met cloudapplicaties en daarna legacy-systemen integreert, is in de praktijk de meest haalbare route.
Wat gebeurt er als een medewerker verbinding maakt vanaf een niet-beheerd apparaat, zoals een privélaptop?
ZTNA evalueert de apparaatstatus als onderdeel van elke toegangsaanvraag. Wanneer een apparaat niet voldoet aan de gestelde eisen — bijvoorbeeld omdat het niet beheerd wordt via Mobile Device Management (MDM) of omdat beveiligingsupdates ontbreken — kan toegang worden geweigerd of beperkt tot een subset van applicaties. Dit is een groot voordeel ten opzichte van VPN, waarbij apparaatstatus doorgaans niet of nauwelijks wordt gecontroleerd.
Welke veelgemaakte fouten moeten organisaties vermijden bij de implementatie van ZTNA?
De meest voorkomende fout is het overstappen op ZTNA zonder eerst de identiteitsinfrastructuur op orde te hebben. Zonder een goed ingericht identiteitsplatform met multifactorauthenticatie (MFA) en een centrale gebruikersdirectory werkt ZTNA niet naar behoren. Andere valkuilen zijn het te snel uitrollen zonder pilotfase, onvoldoende communicatie naar eindgebruikers over de veranderingen en het ontbreken van een duidelijk toegangsbeleid per applicatie en gebruikersgroep.
Is ZTNA geschikt voor kleinere organisaties, of is het vooral iets voor grote enterprises?
ZTNA is steeds toegankelijker geworden voor kleinere organisaties, mede door de opkomst van cloudgebaseerde ZTNA-diensten die geen zware on-premises infrastructuur vereisen. Voor een klein bedrijf met tien medewerkers en een eenvoudige IT-omgeving kan VPN nog steeds volstaan. Maar zodra een organisatie groeit, gevoelige data verwerkt of te maken heeft met strenge compliance-eisen, is het verstandig om de overstap naar ZTNA serieus te overwegen — ook op kleinere schaal.
Hoe verhoudt ZTNA zich tot andere Zero Trust-concepten zoals microsegmentatie en SASE?
ZTNA is één bouwsteen binnen een bredere Zero Trust-architectuur. Microsegmentatie richt zich op het opdelen van het interne netwerk in kleinere zones om laterale beweging te beperken, terwijl ZTNA zich focust op de toegang tot applicaties vanuit externe locaties. SASE (Secure Access Service Edge) is een overkoepelend framework dat ZTNA combineert met andere beveiligings- en netwerkdiensten zoals SD-WAN, CASB en Secure Web Gateway in één cloudplatform. Organisaties hoeven niet alles tegelijk te implementeren; een stapsgewijze aanpak per component is doorgaans realistischer.
Hoe lang duurt een gemiddelde ZTNA-implementatie en wat is er nodig om te beginnen?
De doorlooptijd van een ZTNA-implementatie varieert sterk, maar een eerste pilotomgeving kan binnen enkele weken operationeel zijn als de identiteitsinfrastructuur al op orde is. Een volledige uitrol voor een middelgrote organisatie duurt doorgaans twee tot zes maanden, afhankelijk van de complexiteit van de applicatielandschap en het aantal gebruikersgroepen. Om te beginnen heb je minimaal een werkende identiteitsdirectory (zoals Azure AD of Okta), een inventarisatie van applicaties en een globaal toegangsbeleid nodig.
Wat zijn de privacyoverwegingen bij ZTNA, met name rondom het monitoren van gebruikersgedrag?
ZTNA logt elke toegangsaanvraag, inclusief wie verbinding maakt, vanaf welk apparaat en naar welke applicatie. Dit biedt waardevolle inzichten voor beveiliging en compliance, maar roept ook vragen op rondom privacy en de AVG. Het is belangrijk om vooraf duidelijk beleid te formuleren over welke gegevens worden verzameld, hoe lang deze worden bewaard en wie er toegang toe heeft. Transparante communicatie naar medewerkers en afstemming met de ondernemingsraad of privacyfunctionaris (FG) zijn daarbij essentiële stappen.